Uit opgravingen weten we dat al in de Romeinse tijd glaswerk in Nederland in gebruik was. Hetzelfde geldt voor de Middeleeuwen. Maar glas bleef eeuwenlang een luxe-product, bestemd voor de adel en hoge geestelijkheid. Zo vinden we in de 14de eeuw op de tafel van de rijken slechts een enkel drinkglas bestemd voor gemeenschappelijk gebruik. De kwaliteit van het glaswerk was goed; het glas werd met zorg vervaardigd. De glasmaker gebruikte gezuiverde grondstoffen: naast zand en kalk ook soda of potas, ingrediënten om het smeltpunt van het mengsel te verlagen waardoor verwerking van de glasmassa aan de houtgestookte ovens mogelijk was. Potas werd verkregen uit houtas. Deze techniek was gebruikelijk in Duitsland, waar in de Middeleeuwen tot in de 17de eeuw in de bossen door glas'hutten' 'Waldglas', woudglas werd gemaakt. Soda werd meest uit zeewier bereid of als zodanig uit Zuid-Europa geimporteerd. Door de samenstelling uit verschillende grondstoffen ontstonden glassoorten met specifieke eigenschappen.
Glasateliers
Door de hoge transportkosten loont het in de Lage Landen, evenals elders in Europa, om na 1550 glasateliers op te richten die fraai sodaglas in de trant van Venetië 'à la façon de Venise', gaan produceren. De woudglasateliers die in de 17de eeuw naar de stedelijke agglomeraties zijn verhuisd, moeten zich dan beperken tot het blazen van roemers en eenvoudig huishoudglas zoals flessen, inmaakglazen en dergelijke. Tegen het einde van de 17de eeuw zien we de opkomst van twee nieuwe glassoorten: het Centraal-Europese ('Boheemse') krijt- of kalkglas en het Engelse loodglas of het daarvan afgeleide, ook in Nederland gemaakte 'façon d'Angleterre'. Van dit loodhoudend potasglas worden in de 18de eeuw vooral kelkglazen geblazen. Krijt- en loodglas tezamen vormen al gauw een groot deel van de markt. Het eenvoudige van sodaglas gemaakte 'à la façon de Venise' glaswerk blijft in de vorm van alledaagse kelkglazen in gebruik, evenals het vroegere potas (woud)glas gereserveerd blijft voor keukenglaswerk.
Veranderingen
De veranderingen in het gebruik van de grondstoffen en de wijzigingen in de vormgeving van de voorwerpen maken dat glas goed dateerbaar is. De ontwikkeling van de glassoorten en typen zal hieronder worden beschreven. Het woudglas werd in de 15de en 16de eeuw meest van slecht gezuiverde en ter plaatse aanwezige grondstoffen geblazen; hierdoor was het woudglasproduct relatief goedkoop. Het bekendste drinkglas uit die periode is het kommetje, de maigelein. Uit hetzelfde tijdperk dateert ook de noppenbeker, waaruit de berkemeier en de roemer zijn voortgekomen. In de loop van de 16de eeuw ontstaat met de toenemende rijkdom van de burgerij behoefte aan fijner glaswerk, waaraan import uit Venetië kan voldoen.
